(Thanh tra) Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, liêm chính ngày càng được khẳng định là giá trị cốt lõi của nền công vụ, giữ vai trò then chốt trong phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực. Đối với hoạt động thanh tra - lĩnh vực trực tiếp kiểm soát việc thực thi quyền lực công – “liêm chính” không chỉ là yêu cầu đạo đức nghề nghiệp mà còn là điều kiện bảo đảm chất lượng, uy tín của mỗi cuộc thanh tra
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với đại biểu dự Đại hội Đảng toàn quốc lần II, tháng 2/1951
Tư tưởng Hồ Chí Minh về liêm chính và quan điểm của Đảng - liêm chính là yêu cầu xuyên suốt của hoạt động thanh tra
Tư tưởng Hồ Chí Minh về “liêm chính” là nền tảng lý luận và đạo đức cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ trong sạch, vững mạnh. Người khẳng định, cán bộ phải hội đủ các phẩm chất “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, trong đó “liêm” là trong sạch, không tham lam, không vụ lợi; “chính” là ngay thẳng, công tâm, đặt lợi ích của Nhà nước và Nhân dân lên trên hết.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, mọi biểu hiện tham lam về tiền bạc, địa vị hay danh vọng đều là “bất liêm” và phải được kiên quyết loại bỏ. Người yêu cầu cán bộ phải thực hành liêm chính từ những việc nhỏ nhất, giữ gìn tài sản công, không lợi dụng chức vụ để trục lợi dưới bất kỳ hình thức nào.
Đặc biệt, Người nhấn mạnh vai trò nêu gương: cán bộ phải “thực hành chữ Liêm trước để làm kiểu mẫu cho dân”. Điều đó đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ cán bộ thanh tra - những người trực tiếp kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực nhà nước. Chỉ khi bản thân người cán bộ liêm chính thì hoạt động thanh tra mới bảo đảm tính khách quan, công bằng.
Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn xác định xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Thanh tra là tấm gương phản chiếu sự liêm chính, công bằng của Nhà nước, là chỗ dựa vững chắc của Nhân dân.”
Phát biểu này đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt của ngành Thanh tra trong kiểm soát quyền lực và bảo đảm sự minh bạch của bộ máy nhà nước. Đồng thời, đặt ra yêu cầu đối với mỗi cán bộ thanh tra phải giữ vững bản lĩnh, đạo đức, thực hiện nhiệm vụ một cách khách quan, công tâm, đúng pháp luật.
Tổng Bí thư cũng chỉ rõ định hướng đổi mới hoạt động thanh tra trong giai đoạn mới: không chỉ tập trung phát hiện, xử lý vi phạm mà còn phải tăng cường phòng ngừa từ sớm, từ xa; kết hợp giữa thanh tra và hoàn thiện cơ chế, chính sách; góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, kiến tạo, phục vụ Nhân dân.
Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn với lãnh đạo Thanh tra Chính phủ qua các thời kỳ
Trong hoạt động thanh tra - lĩnh vực trực tiếp kiểm soát việc thực thi quyền lực công - yêu cầu liêm chính càng có ý nghĩa đặc biệt. Liêm chính bảo đảm cho mỗi cuộc thanh tra được tiến hành khách quan, minh bạch, kết luận thanh tra phản ánh đúng bản chất sự việc, không bị chi phối bởi lợi ích cá nhân hay sức ép không chính đáng.
Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 xác định rõ yêu cầu về liêm chính trong khu vực công. Điều 2 của Luật nhấn mạnh mục tiêu “phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng”, trong đó phòng ngừa được đặt lên hàng đầu. Điều 3 quy định một trong những nguyên tắc cơ bản của công tác phòng, chống tham nhũng là “kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa với phát hiện, xử lý”, đồng thời “xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính, chính trực”.
Đặc biệt, Điều 5 của Luật khẳng định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, đơn vị và người đứng đầu trong việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng; coi đây là yêu cầu bắt buộc trong quản lý, điều hành và tổ chức thực thi công vụ. Những quy định này là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành Thanh tra nói chung, Thanh tra tỉnh Bắc Ninh nói riêng đặt liêm chính làm chuẩn mực xuyên suốt trong hoạt động thanh tra.
Thực tiễn 80 năm qua cho thấy: ngành Thanh tra càng giữ vững liêm chính thì càng phát huy hiệu lực. Riêng năm 2025, dưới sự chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra các cấp đã triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm, bám sát định hướng phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Toàn ngành đã thực hiện hơn 66 nghìn cuộc thanh tra, kiểm tra, giảm về số lượng nhưng tăng rõ rệt về chất lượng và tính trọng tâm. Qua thanh tra, kiểm tra đã phát hiện vi phạm kinh tế trên 256 nghìn tỷ đồng, hơn 1.400 ha đất, kiến nghị thu hồi cho ngân sách nhà nước trên 210 nghìn tỷ đồng, đồng thời chuyển nhiều vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra.
Nhưng điều quan trọng hơn con số là chất lượng quyền lực được kiểm soát. Thanh tra không chỉ “tìm sai”, mà còn góp phần bịt lỗ hổng chính sách, hoàn thiện thể chế, làm trong sạch môi trường quản lý. Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ngày càng đi vào thực chất; nhiều vụ việc kéo dài được xử lý dứt điểm. Đáng chú ý, công tác đôn đốc, xử lý sau thanh tra được tăng cường, góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của Nhân dân. Những kết quả này phản ánh rõ nỗ lực của ngành Thanh tra trong việc thực hiện quyền lực công một cách liêm chính, công tâm, không dung dưỡng sai phạm. Khẳng định: liêm chính không chỉ là đạo đức của cán bộ, mà trở thành niềm tin hữu hình của người dân.
Bà Lâm Thị Hương Thành, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh trao tặng Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh cho tập thể Thanh tra tỉnh và các cá nhân xuất sắc
Thanh tra tỉnh Bắc Ninh: phát huy liêm chính gắn với kỷ cương và hiệu quả
Bám sát định hướng của Trung ương và của ngành, Thanh tra tỉnh Bắc Ninh đã chủ động triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, đạt được nhiều kết quả tích cực. Trong giai đoạn 2021- 2025, Thanh tra tỉnh Bắc Ninh đã triển khai hàng nghìn cuộc thanh tra, kiểm tra; qua đó phát hiện sai phạm về kinh tế với số tiền lớn, kiến nghị thu hồi, xử lý theo quy định của pháp luật. Riêng năm 2025, Thanh tra tỉnh Bắc Ninh đã triển khai 49 cuộc thanh tra, kiểm tra, ban hành 47 kết luận; qua đó phát hiện sai phạm hơn 79,8 tỷ đồng, kiến nghị thu hồi trên 33,8 tỷ đồng và xử lý hành chính nhiều tổ chức, cá nhân vi phạm. Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, duy trì nền nếp, tăng cường phối hợp và chỉ đạo quyết liệt. Toàn tỉnh đã giải quyết xong 7.802/8.591 đơn, đạt tỷ lệ 90,8%, tăng so với năm trước. Thanh tra tỉnh trực tiếp tiếp 126 lượt công dân với 112 vụ việc, xử lý 335 đơn và tham mưu giải quyết 180 vụ việc thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND tỉnh. Đặc biệt, đã hoàn thành rà soát, xử lý dứt điểm 23/23 vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài theo chỉ đạo Trung ương, góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự trên địa bàn.
Trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng, Thanh tra tỉnh đã tăng cường theo dõi, kiểm tra việc thực thi pháp luật; tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách; nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong công tác phòng ngừa. Đồng thời, cơ quan Thanh tra tỉnh chú trọng xây dựng kỷ luật, kỷ cương hành chính, đẩy mạnh công khai, minh bạch, nâng cao đạo đức công vụ; từng bước hình thành văn hóa công vụ với phương châm “kỷ cương, liêm chính, hành động, phục vụ”.
Đồng chí Chánh Thanh tra tỉnh cùng các đồng chí Lãnh đạo, Trưởng phòng nghiệp vụ chụp ảnh kỷ niệm
Thực tiễn kết quả của ngành Thanh tra cả nước và Thanh tra tỉnh Bắc Ninh cho thấy: hiệu lực thanh tra chỉ bền vững khi được đặt trên nền tảng liêm chính. Do đó, bên cạnh hoàn thiện thể chế, quy trình, việc xây dựng văn hóa liêm chính công vụ cần tiếp tục được coi là nhiệm vụ lâu dài, xuyên suốt.
Xây dựng văn hóa liêm chính không chỉ nhằm phòng, chống tham nhũng, tiêu cực mà còn hướng tới hình thành đội ngũ cán bộ thanh tra liêm khiết, chính trực, lấy danh dự làm giá trị cốt lõi, lấy phục vụ Nhân dân làm mục tiêu. Khi liêm chính trở thành chuẩn mực ứng xử thường ngày, hoạt động thanh tra sẽ thực sự là công cụ sắc bén góp phần giữ vững kỷ cương, pháp luật và thúc đẩy phát triển bền vững
